Okładka ksiązki "Potomkowie Hooligana. Szalikowcy" Radosława Kowalskiego
W ubiegłym tygodniu przedstawiłem krótki przegląd tzw. literatury kibicowskiej, czyli książek, które zostały napisane przez kibiców i opowiadają o ich środowisku. Nie jest to jednak jedyny gatunek literatury, który zajmuje się kibicami. W ostatnich latach w Polsce pojawia się również coraz więcej książek naukowych - lub aspirujących do tego miana - w których podejmowana jest tematyka związana z kibicami. 

W latach 90-ych XX wieku trudno było znaleźć publikacje naukowe związane z polskim środowiskiem kibiców. Pionierski charakter miała wówczas książka "Szalikowcy" autorstwa Przemysława Piotrowskiego, która ukazała się w 1999 r. Początek XXI wieku przyniósł zdecydowany rozwój badań o kibicach, a co za tym idzie na rynku pojawiły się kolejne książki związane z subkulturą kibiców.

Książka Piotrowskiego jest fundamentem, na którym budowanych było wiele kolejnych publikacji związanych z kibicami. Na "Szalikowców" powołują się niemal wszyscy kolejni badacze środowiska kibiców. Można powiedzieć, że Piotrowski dla polskiego środowiska naukowego, jest kimś podobnym do Romana Zielińskiego. O ile Zieliński jako pierwszy w Polsce napisał książkę z tzw. literatury kibicowskiej, tak Piotrowski został autorem pierwszej naukowej książki o kibicach, która trafiła do szerszego grona odbiorców.

Okładka książki "Szalikowcy" Przemysława PiotrowskiegoW swojej książce Piotrowski zaproponował podział osób, które pojawiają się na trybunach stadionów piłkarskich na trzy kategorie:
  • konsumenci,
  • kibice,
  • chuligani.

Podział ten na długie lata stał się bardzo rozpowszechniony wśród osób, które zajmują się tematyką kibicowską. Jeszcze w 2006 r. powoływali się na nią Piotr Sielecki i Piotr Sobiech w swojej publikacji "Szalikowcy - podstawowe informacje". Zupełnie nie miało dla nich znaczenia, że od czasu wydania książki Piotrowskiego w środowisku kibiców doszło do wielu zmian i podział trudno uznać za oddający rzeczywistą sytuację. Również i dziś łatwo można trafić na autorów, którzy cały czas uznają, że klasyfikacja Piotrowskiego jest jak najbardziej obowiązująca.

Podobnie sprawa ma się z klasyfikacją zaproponowaną przez autora kolejnej książki o kibicach, która w 2002 r. ukazała się na rynku. Mowa o dziele "Potomkowie Hooligana. Szalikowcy" autorstwa Radosława Kowalskiego. Zaproponowany przez niego podział zawierał więcej kategorii, ale ich minusem był fakt, że są one bardzo nieostre. Sam podział obejmuje następujące kategorie:
  • animals,
  • zadymiarze,
  • official hooligans,
  • ultras,
  • szalikowcy,
  • kibice,
  • fanatycy.
Więcej o klasyfikacji Radosława Kowalskiego można przeczytać w tym miejscu. Książki Kowalskiego i Piotrowskiego łączy jeden ciekawy fakt - są praktycznie niemożliwe do kupienia. Pozostaje przeszukiwanie antykwariatów i aukcji internetowych. Inaczej trzeba liczyć na bibliotekę.

Okładka ksiązki "Fani-chuligani. Rzecz o polskich kibolach" Jerzego Dudały
Rok 2004 przyniósł przełom wśród publikacji naukowych o środowisku kibiców. Drukiem ukazała się wówczas książka Jerzego Dudały "Fani-chuligani. Rzecz o polskich kibolach". Przełom wynikał z faktu, że Dudała nigdy nie ukrywał, że sam jest kibicem. Jego dzieło można więc uznać za pierwszą publikację naukową o kibicach, której autorem jest sam kibic.

Dzięki doświadczeniu Dudały jego książka przyniosła ogromną porcję wiedzy o środowisku kibiców. Co więcej autor nie powielił błędów swoich poprzedników. Wynikało to z faktu, że oni wiele faktów znali tylko w teorii lub wyczytali je w policyjnych raportach. Dudała posiadał zaś bardzo duża wiedzę empiryczną i wiele sytuacji przeżył osobiście. Nie może więc dziwić, że jego książka dość szybko spotkała się z dużym uznaniem, a przed długi czas kupienie jej graniczyło niemal z cudem. Również i dziś zakup nowego egzemplarza książki "Fani-chuligani. Rzecz o polskich kibolach" nie należy do łatwych rzeczy.

Kolejne lata przyniosły zdecydowanie więcej przykładów publikacji, w których tematyka środowiska kibiców podejmowana była przez naukowców. W 2006 r. ukazała się książka Tomka Milcarza "Rycerze w szalikach. Subkultura chuliganów piłkarskich w świetle koncepcji Ericha Fromma". Co prawda mam do niej pewne zarzuty, ale i tak warto ją przeczytać.

Okładka książki "Rycerze w szalikach" Tomka MilcarzaW 2009 r. na rynku ukazała się kolejna publikacja - "Chuligaństwo stadionowe. Studium kryminologiczne" autorstwa Piotra Chlebiowicza. Dostarcza ona bardzo dużo wiedzy związanej z kibicami. Wiedza ta pochodzi z dokumentów policyjnych. Miało to bardzo duże konsekwencje dla samego autora., któremu kibice odmówili udziału w badaniu ankietowym.

Rok później drukiem ukazała się książka Marka Babika pt. "Szkoła wobec subkultury pseudokibiców". Na gruncie naukowym powiela ona spostrzeżenia z dzieł Przemysława Piotrowskiego i Radosława Kowalskiego. Sam cel książki był jednak nieco odmienny. Adresowana była ona do krakowskich szkół i miała pomóc w zwalczaniu nożowych porachunków kibiców z tego miasta. 

Od 2011 r. kupić można natomiast książkę pod redakcją Mieczysława Kolejwy pt. "Socjodemograficzne uwarunkowania zachowań agresywnych subkultury szalikowców sekcji piłkarskich Radomiaka Radom i Legii Warszawa". W recenzji przywołanej publikacji zwracałem uwagę, że jej autorzy nie ograniczyli się w swojej pracy tylko do interpretacji źródeł policyjnych o kibicach.

Okładka książki "Szkoła wobec subkultury kibiców" Marka BabikaOczywiście autorzy wskazują, że stosowanie metod prewencji jest jednym z elementów zapobiegania agresji, ale podkreślają także, ze wskazane jest otwarcie na współpracę z kibicami. Ważnym aspektem jest również dostrzeżenie faktu, że środowisko kibiców nie jest jednorodne i poszczególne grupy, które wchodzą w jego skład, wymagają różnych sposobów traktowania. Generalizowanie i uznawanie całej społeczności kibiców za jednoznacznie złą, jest częstym błędem. Na szczęście tu się z nim nie spotkamy.
I dalej

Największą zaletą książki jest jej część empiryczna. W Polskiej nauce badań o kibicach cały czas jest zbyt mało. Każde więc witam z dużą radością. Podobnie jest z badaniami przeprowadzonymi na 107 kibicach Legii Warszawa i Radomiaka Radom.

W 2010 r. ukazała się także dość specyficzna książka pod redakcją Michała Karasia "Kibicowanie jako uniwersalny język". Jest to wydany w formacie A4 album, któremu towarzyszy kilka naukowych artykułów. Jednym z nich jest dobrze znany zarówno w środowisku naukowym jak i wśród samych kibiców "Kibice jako wspólnota niewidzialnej religii" Dominika Antonowicza i Łukasza Wrzesińskiego.

Okładka książki "Fani futbolowi. Historyczno-społeczne studium zjawiska kibicowania" Tomasza SahajaW chronologicznym przedstawianiu książek o kibicach, pominąłem rok 2007. Wówczas swoją książkę wydał poznański badacz środowiska kibiców Tomasz Sahaj. W dziele pt. "Fani futbolowi. Historyczno-społeczne studium zjawiska kibicowania" zajął się jednak nie tylko samymi kibicami. Tytuł książki jest więc trochę mylący. Sahaj przedstawia bowiem w niej wiele zagadnień, które nie zawsze mają związek ze środowiskiem kibiców.

Jedną z najnowszych książek o środowisku kibiców jest wydana w 2012 r. kolejna publikacja Przemysława Piotrowskiego pt. "Chuligani a kultura futbolu w Polsce". W najbliższym czasie przedstawię recenzję tej pozycji i dokonam szerszej jej oceny.

Ciekawy materiał z badania kibiców można znaleźć również w książce pt. "Agresja i autodestrukcja z perspektywy obronno-adaptacyjnych dążeń Ja" autorstwa Doroty Kubackiej-Jasieckiej. Samo dzieło nie zajmuje się kibicami, ale zamieszczone zostało w nim badanie przeprowadzone na Uniwersytecie Jagiellońskim, Instytut Psychologii przez Ingę Nowak-Duszę. Przebadani zostali uczniowie II-IV klasy Zespołu Szkół Budowlanych oraz Mechanicznych w Krakowie w latach 1997-1999. Badania objęły grupę 89 uczniów w wieku 15-19 lat.

Poniżej jeszcze kilka okładek polskich naukowych książek o kibicach.
Okładka książki "Kibicowanie jako uniwersalny język" pod redakcją Michała Karasia


Okładka książki "Socjodemograficzne uwarunkowania zachowań agresywnych subkultury szalikowców sekcji piłkarskich Radomiaka Radom i Legii Warszawa" pod redakcją Mieczysława Kolejwy

Okładka książki "Agresja i autodestrukcja z perspektywy obronno-adaptacyjnych dążeń Ja" Doroty Kubackiej-Jasieckiej


Okładka książki "Chuligaństwo stadionowe. Studium kryminologiczne" Piotra Chlebowicza


Okładka książki "Chuligani a kultura futbolu w Polsce" Przemysława Piotrowskiego


Przeczytaj recenzje innych książek 




Print Friendly and PDF

Tomasz Janus

Sportowy fanatyk, który łączy pasję kibicowania i uprawiania nauki. Nieustannie poszukuje odpowiedzi na pytanie jak działa świat sportu, nauki, kibiców i biznesu. Więcej
    Blogger Comment
    Facebook Comment